Bostancı'da köpeksiz paylaşım ! (197)

Bilinç ; "kendi varlığının ve etrafındaki çevrenin farkında olma durumu" olarak tanımlıyorum. Çevrenin farkında olma açısından düşünürsek, çoğu hayvanın basit, kaba bir bilince sahip olduğunu söyleyebiliriz. Hayatta kalmanın doğal gereği olarak her hayvanın çevresindeki dengenin biraz bilincinde olması gerekiyor. Kendinin farkında olması durumuna gelirsek... İşte bu soruyu cevaplamak için "bir panda olmak nasıl birşeydir?" gib soruları cevaplayabilmemiz gerekir. Bu da mümkün gözükmüyor. O hayvanın kendi varlığının farkında olup olmadığını, gösterdiği davranışlardan kestirmek de oldukça güç. Yani kısaca, hayvanlardaki bilinç, bilinci nasıl tanımladığımıza göre değişir. Önce bilinçten kastımızın ne olduğunu açıklığa kavuşturmak daha yararlı olacaktır bence. Hayvanların "bir tür bilince" ya da en azından "basit ön biçimine" sahip olduklarına İsviçreli zoolog Heini Hediger de inanıyor. Hatta primat araştırmacısı biraz daha ileriye giderek şöyle diyor: "Eğer bilinç, kişinin kendi davranışları ve kararları üzerine düşünmek demekse, o halde hayvanlar buna muhakkak sahipler" diyor. Nörobiyolog Andreas Kreiter, ise hayvanlardaki bilincin insandan farklı olduğunu, insan ve hayvanın ortak yönlerinin spesifik olmayan korku, acı, doyum ya da iyi hissetme gibi temel duygular olduğunu vurgulamakta. Doğabilimciler, diğer canlıların beyninde tam olarak nelerin yaşandığını bulamadıkları için tartışma, filozoflar arasında da hararetli bir şekilde sürmekte. Descartes, hayvanları belli bir mekanizmaya göre işleyen saat gibi tarif etmişti, ancak bu tanımlamayı kabul eden kalmadı artık. Günümüzde örneğin John Searle gibi filozoflar, insan ve hayvan bilinci arasında bir sınır koymanın doğru olacağını savunuyorlar. Bilincin en basit formu olan kendi bedeninin farkında olma yetisinde bile farklı bulgular elde edilmiş. Avusturyalı hayvan psikologu Heini Hediger, her yıl düşüp, yeniden büyümesine rağmen, geyiklerin, boynuzlarının genişliğini bildiklerini ama buna karşın kafalarında ömür boyu taşıdıkları boynuzlardan birinin kırılması halinde antilopların bunu fark etmediklerini saptamış. Evrim dehasının iş başında olduğu yerde, zekaya ve bilince gerek duyulmaz bile. O halde insan ve hayvan arasında zihinsel bir duvar mı söz konusu? Gerçi memelilerin duygulara sahip oldukları kesin diyen Norbert Sachser da önemli farklılıkların bulunduğuna inanıyor. Mesela şempanzeler sadece o anda kendisine yarayacaklarla uğraşıyorlar.